W szkole często uczy się państw po kolei z mapy lub z tabelki w podręczniku, alfabetycznie od A do Z. Problem pojawia się wtedy, gdy litera jest rzadka, jak właśnie U, a w głowie pojawia się tylko „USA i… coś jeszcze”. Ten tekst porządkuje temat: pokazuje wszystkie współcześnie uznawane państwa na literę U, dodaje konkrety (stolice, języki, ludność) i kilka prostych sposobów, jak to sobie poukładać na stałe w pamięci. Zamiast samej listy, będą też porównania, różnice i ciekawostki, które realnie ułatwiają zapamiętywanie. Całość celowo napisana z myślą o uczniach – bez lania wody, za to z przykładami.
Państwa na literę U – pełna lista
Na świecie funkcjonuje siedem powszechnie uznawanych państw, których angielska nazwa zaczyna się na literę U. W geografii szkolnej przyjmuje się zwykle nazwy angielskie, więc właśnie one są tu kluczowe.
- Uganda – stolica: Kampala
- Ukraine (Ukraina) – stolica: Kijów
- United Arab Emirates (Zjednoczone Emiraty Arabskie) – stolica: Abu Zabi
- United Kingdom (Zjednoczone Królestwo) – stolica: Londyn
- United States (Stany Zjednoczone) – stolica: Waszyngton
- Uruguay (Urugwaj) – stolica: Montevideo
- Uzbekistan – stolica: Taszkent
W języku polskim część tych nazw zaczyna się na inną literę (np. Stany Zjednoczone na S), ale w większości atlasów i zadań maturalnych operuje się nazwami angielskimi. W efekcie „państwa na U” to właśnie ten zestaw siedmiu.
Na literę U zaczyna się tylko 7 z ok. 200 państw świata, czyli mniej niż 4%. Dlatego ta litera tak często sprawia trudność na sprawdzianach z geografii.
Krótki portret każdego państwa na U
Europa i okolice: Ukraina, Wielka Brytania, Uzbekistan
Ukraina to największe państwo w całości leżące w Europie (Rosja jest większa, ale rozciąga się też na Azję). Słynie z żyznych gleb, nazywanych czarnoziemami, i silnego rolnictwa – zboża, słoneczniki, kukurydza. Od 2014 roku znajduje się w centrum konfliktu z Rosją, a od 2022 – pełnoskalowej wojny. Dla ucznia ważny jest też fakt, że Ukraina graniczy z Polską, co często pojawia się w zadaniach z mapą.
United Kingdom (Zjednoczone Królestwo) obejmuje Anglię, Szkocję, Walię i Irlandię Północną. To państwo wyspiarskie, zlokalizowane na północny zachód od kontynentalnej Europy. Oficjalnie używana jest nazwa United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Londyn, stolica, jest jednym z najważniejszych centrów finansowych świata, a samo państwo ma bardzo długą tradycję parlamentaryzmu.
Uzbekistan leży w Azji Środkowej i jest państwem śródlądowym – nie ma dostępu do morza. Dużą część kraju stanowią pustynie i półpustynie, a jeden z najbardziej znanych problemów ekologicznych regionu to zanikająca powierzchnia jeziora Aralskiego. Uzbekistan był republiką ZSRR, uzyskał niepodległość w 1991 roku i do dziś rosyjski jest tam powszechnie rozumiany, obok języka uzbeckiego.
Afr yka, Ameryka i świat arabski: pozostałe państwa
Uganda położona jest w Afryce Wschodniej. Przez jej terytorium przepływa Nil Biały, a na południu znajduje się część największego jeziora Afryki – Wiktorii. Kraj leży blisko równika, ale dzięki zróżnicowanej wysokości nad poziomem morza klimat nie jest aż tak ekstremalny, jak można by się spodziewać. Uganda jest znana z parków narodowych i bogatej fauny: goryli górskich, hipopotamów, słoni.
United Arab Emirates (Zjednoczone Emiraty Arabskie) to federacja siedmiu emiratów nad Zatoką Perską, z których najbardziej znane są Dubaj i Abu Zabi. Jeszcze w połowie XX wieku region opierał się głównie na rybołówstwie i poławianiu pereł. Po odkryciu ropy naftowej nastąpił błyskawiczny rozwój, a dzisiejsze miasta-emiraty kojarzą się z drapaczami chmur, luksusową turystyką i ogromnymi centrami handlowymi.
United States (Stany Zjednoczone) to jedno z największych państw świata pod względem powierzchni i jedna z największych gospodarek globalnych. Rozciągają się od Atlantyku po Pacyfik, obejmują też Alaskę i Hawaje. Z punktu widzenia geografii szkolnej ważne jest bardzo zróżnicowane ukształtowanie terenu: od Gór Skalistych, przez Wielkie Równiny, po niziny nad Zatoką Meksykańską.
Urugwaj jest niewielkim krajem w Ameryce Południowej, położonym między Brazylią a Argentyną, nad Oceanem Atlantyckim. Ma stosunkowo małą liczbę ludności (ok. 3,5 mln) i wysoki poziom urbanizacji – większość mieszkańców żyje w miastach. Często wymieniany jest jako przykład jednego z bardziej stabilnych i demokratycznych państw regionu.
Wśród państw na U są jednocześnie jedne z najbogatszych na świecie (USA, ZEA) i kraje o statusie rozwijającym się (Uganda, Uzbekistan). To dobry zestaw do porównań na lekcjach geografii i WOS.
Porównanie: ludność, powierzchnia, bogactwo
Państwa na literę U różnią się tak bardzo, że dobrze nadają się do ćwiczenia porównań statystycznych. Zestawienie kilku kluczowych cech pomaga w zapamiętywaniu.
- Największa powierzchnia: United States (ok. 9,8 mln km²)
- Najmniejsza powierzchnia: United Arab Emirates (ok. 83 tys. km²)
- Najwięcej ludności: United States (ponad 330 mln)
- Najmniej ludności: Urugwaj (ok. 3,5 mln)
- Najwyższe PKB per capita: Zjednoczone Emiraty Arabskie, United States
- Państwo bez dostępu do morza: Uzbekistan
Uczniom często pomaga proste skojarzenie: „U jak ultra różnorodne”. W jednym zbiorze znajdują się mocarstwo militarne (USA), kraj z bogactwem ropy (ZEA), państwo rolnicze z czarnoziemami (Ukraina) i typowo rolniczy Urugwaj z ogromnymi pastwiskami.
Języki i stolice – co warto znać na pamięć
Najważniejsze języki urzędowe
W zadaniach szkolnych często pojawia się powiązanie: państwo – stolica – język. W przypadku państw na U jest kilka elementów szczególnie wartych zapamiętania.
W United Kingdom i United States językiem urzędowym (w praktyce) jest angielski, choć w Wielkiej Brytanii obowiązują też języki regionalne, jak walijski czy szkocki gaelicki. Z kolei w United Arab Emirates językiem urzędowym jest arabski, ale w codziennej komunikacji, zwłaszcza w biznesie, bardzo powszechny jest także angielski.
Na Ukrainie językiem państwowym jest ukraiński, choć rosyjski pozostaje rozumiany przez dużą część społeczeństwa. W Ugandzie ciekawą sytuacją jest to, że obok angielskiego i suahili funkcjonuje wiele języków lokalnych; kraj jest bardzo zróżnicowany etnicznie.
W Urugwaju używa się głównie hiszpańskiego, natomiast w Uzbekistanie – uzbeckiego, choć rosyjski pełni ważną rolę języka kontaktowego.
Stolice, które często mylą się uczniom
Najczęstszy błąd to łączenie Zjednoczonych Emiratów Arabskich z Dubajem jako stolicą. Tymczasem oficjalną stolicą jest Abu Zabi, choć to Dubaj jest bardziej znany turystycznie.
Inna pułapka dotyczy Ukrainy. Długo w języku polskim używano formy „Kijów”, a w języku angielskim „Kiev”. Obecnie coraz częściej pojawia się zapis „Kyiv”, bliższy ukraińskiej wymowie. W polskiej szkole nadal poprawna jest forma Kijów, ale warto znać też angielską wersję, szczególnie przy pracy z atlasami anglojęzycznymi.
W państwach na U są aż trzy stolice nad morzem lub oceanem: Londyn (dostęp do Morza Północnego przez Tamizę), Montevideo (Atlantyk) i Abu Zabi (Zatoka Perska).
Ciekawostki geograficzne o państwach na U
W tej grupie państw znajduje się kilka bardzo charakterystycznych obiektów i zjawisk, które często trafiają do zadań konkursowych.
Uganda leży na Wyżynie Wschodnioafrykańskiej i w jej granicach znajduje się fragment Rowu Wschodnioafrykańskiego. W okolicy występują liczne jeziora tektoniczne i wulkany, co wpływa na rzeźbę terenu i klimat.
Ukraina posiada dostęp do Morza Czarnego i Morza Azowskiego. Na południu kraju znajdują się góry Krymskie, a na zachodzie fragment Karpat. Z punktu widzenia geografii rolnej, jedną z najbardziej charakterystycznych cech jest wspomniany wcześniej pas czarnoziemów.
Urugwaj słynie z rozległych pamp – trawiastych równin idealnych do wypasu bydła. Z tego powodu kraj ten jest ważnym eksporterem mięsa i produktów rolnych, mimo niewielkiej liczby ludności.
W Uzbekistanie dramatycznym przykładem skutków nierozsądnej gospodarki wodnej jest kurczenie się jeziora Aralskiego, które w ciągu kilkudziesięciu lat straciło większość swojej powierzchni przez nadmierne wykorzystywanie wód rzek do nawadniania pól bawełny.
Wśród wszystkich państw na U tylko Uzbekistan i Uganda nie mają dostępu do morza. Jednocześnie tylko Uzbekistan jest państwem podwójnie śródlądowym – otaczają go wyłącznie inne państwa bez dostępu do morza.
Jak skutecznie zapamiętać państwa na U
Proste mnemotechniki i skojarzenia
Największy problem uczniów to nie tyle rozpoznanie państw na mapie, co szybkie przypomnienie sobie całej listy. Pomagają w tym dwa elementy: kolejność i skojarzenia.
Jedna z prostszych metod to ułożenie własnego zdania, w którym pierwsze litery słów odpowiadają nazwom państw w języku angielskim. Przykład w kolejności alfabetycznej:
Uganda, Ukraine, United Arab Emirates, United Kingdom, United States, Uruguay, Uzbekistan
Można z tego ułożyć zdanie typu: „Umięśniony Uczeń Uwielbia Uczyć Się Uparcie U siebie” – pierwsze litery: U U U U S U U. Nie jest to idealne odwzorowanie nazw, ale pomaga wywołać w pamięci „pakiet państw na U”, który potem można rozwinąć, patrząc na mapę.
Inny sposób to grupowanie według regionów:
- Europa i okolice: Ukraine, United Kingdom, Uzbekistan
- Afryka: Uganda
- Ameryka: United States, Uruguay
- Bliski Wschód: United Arab Emirates
Przy takim podziale łatwiej łączyć wiedzę: np. „Ameryka – dwa państwa na U: mocarstwo (USA) i mały Urugwaj przy Atlantyku”. Z geografią światową dobrze działają właśnie takie pakiety regionowe.
Dla wzrokowców najlepsza jest praca z mapą konturową. Warto wziąć pustą mapę świata i zaznaczyć tylko państwa na U kolorowym zakreślaczem. Po kilku powtórzeniach obraz „siedmiu plamek na mapie” zostaje w głowie na długo.
Podsumowanie – co warto mieć „w głowie” na sprawdzian
Na potrzeby typowego sprawdzianu z geografii lub przygotowania do egzaminu ósmoklasisty/matury wystarczy naprawdę solidnie opanować kilka punktów:
- znać pełną listę siedmiu państw na U (w wersji angielskiej),
- kojarzyć stolice, szczególnie: Abu Zabi (ZEA), Montevideo (Urugwaj), Taszkent (Uzbekistan),
- pamiętać, że Uzbekistan nie ma dostępu do morza, a USA, ZEA, Urugwaj, Wielka Brytania – tak,
- umieć szybko dopasować: który kraj leży w Europie, który w Afryce, który w Ameryce Południowej, a który na Bliskim Wschodzie.
Po opanowaniu tego zestawu litera U przestaje być „dziurą” w alfabecie państw i zamienia się w całkiem konkretny, niewielki, ale bardzo ciekawy pakiet wiedzy – przydatny nie tylko na lekcjach geografii, lecz także w ogólnym ogarnięciu współczesnego świata.