Jeśli w krzyżówce pojawia się hasło „państwo na Z” – część osób zacina się, a część od razu widzi rozwiązanie. Skoro czytasz ten tekst, chodzi o tę drugą opcję. Poniżej zebrano kompletną i aktualną listę państw na Z oraz typowe pułapki, jakie stosują autorzy krzyżówek, razem z długością haseł, stolicami i charakterystycznymi skojarzeniami.
Państwa na Z – podstawowy przegląd
Współcześnie funkcjonuje zaskakująco mało państw, których nazwa w języku polskim zaczyna się na literę Z. W praktyce w krzyżówkach powtarza się kilka tych samych krajów, czasem w wersji pełnej, a czasem skróconej.
Najważniejsze współczesne państwa na Z w języku polskim:
- Zambia – 6 liter
- Zimbabwe – 8 liter
- Zjednoczone Emiraty Arabskie – 25 znaków (ze spacjami), często jako ZEA
- Zjednoczone Królestwo (oficjalna nazwa Wielkiej Brytanii) – 19 znaków (ze spacjami)
Do tego dochodzą nazwy byłych państw i związków, które nadal lubią wracać w krzyżówkach: Zair i ZSRR. W sumie jednak lista nie jest długa, więc opanowanie jej „na pamięć” bardzo ułatwia rozwiązywanie łamigłówek.
W praktyce w klasycznych krzyżówkach papierowych najczęściej występują dwie nazwy: „Zambia” i „Zimbabwe”.
Aktualne państwa na Z – co trzeba umieć od ręki
Autorzy krzyżówek rzadko wpisują całe „Zjednoczone Emiraty Arabskie”, ale już Zambia czy Zimbabwe potrafią pojawiać się po kilka razy w jednym zbiorze łamigłówek. Warto znać nie tylko nazwy, lecz także stolice i typowe skojarzenia, którymi lubią grać twórcy haseł.
Zambia – klasyka krzyżówkowa
Zambia to jedno z najczęściej pojawiających się państw na Z. Ma 6 liter, więc idealnie pasuje do krótszych haseł. Leży w południowej części Afryki i jest państwem śródlądowym (bez dostępu do morza).
Najważniejsze informacje pod krzyżówki:
- stolica: Lusaka
- kontynent: Afr(y)ka (zwykle wystarcza skojarzenie „kraj w Afryce”)
- dawna nazwa kolonialna: Rodezja Północna (rzadziej, ale może się trafić)
Typowe definicje w krzyżówkach:
- „Państwo w południowej Afryce na Z (6)”
- „Kraj ze stolicą w Lusace (6)”
- „Afrykańskie państwo na literę Z (6)”
Jeśli hasło ma 6 kratek i wiadomo, że chodzi o Afrykę – w większości wypadków będzie to właśnie Zambia.
Zimbabwe – częsty, ale łatwy do rozpoznania
Zimbabwe to kolejne państwo w południowej Afryce, również bez dostępu do morza. Nazwa ma 8 liter i charakterystyczny układ: dwa „z”, „w” i końcówka „-we”, co ułatwia zgadywanie, gdy część liter jest już wpisana.
Podstawowe dane do krzyżówek:
- stolica: Harare
- dawna nazwa: Rodezja Południowa
- kontynent: Afr(y)ka
Typowe definicje:
- „Dawna Rodezja Południowa”
- „Państwo w południowej Afryce (8)”
- „Kraj ze stolicą w Harare”
W krzyżówkach internetowych, gdzie czasem pomija się polskie znaki, pojawiają się formy „Zimbabwe” z już wpisaną literą „z” na początku i „e” na końcu – wtedy rozwiązanie jest niemal oczywiste.
Zjednoczone Emiraty Arabskie – zwykle jako ZEA
Pełna nazwa Zjednoczone Emiraty Arabskie jest kłopotliwa do wciśnięcia w małą krzyżówkę, dlatego w praktyce autorzy stosują najczęściej skrót ZEA – 3 litery. To świetne hasło do małych krzyżówek, jollek, wykreślanek.
Co warto zapamiętać:
- stolica formalna: Abu Zabi (częściej spotykane jako Abu Dhabi w mediach)
- region: Półwysep Arabski, Bliski Wschód
- typ hasła: najczęściej „skrótem” albo „w skrócie”
Przykładowe definicje:
- „Państwo na Półwyspie Arabskim (skrót)”
- „Zatoka Perska, federacja emiratów (3)”
- „Państwo ze stolicą w Abu Zabi (skrót)”
Jeśli w krzyżówce pojawia się opis „państwo na Z, 3 litery”, w zdecydowanej większości przypadków chodzi o skrót ZEA.
Zjednoczone Królestwo – oficjalna nazwa Wielkiej Brytanii
W polszczyźnie na państwo to na co dzień mówi się „Wielka Brytania”, ale pełna, oficjalna nazwa brzmi: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Twórcy krzyżówek lubią wykorzystywać ten fakt.
W praktyce stosowane są dwie wersje:
- „Zjednoczone Królestwo” – jako hasło na Z
- „UK” – skrót od angielskiego „United Kingdom” (2 litery)
W klasycznych krzyżówkach papierowych pełna nazwa na Z pojawia się rzadziej, ale w zbiorach „podchwytliwych” czy tematycznych można się na nią natknąć, zwłaszcza w definicjach typu:
- „Pełna nazwa Wielkiej Brytanii (2 słowa)”
- „Państwo na Z, którego stolicą jest Londyn”
Dawne i problematyczne państwa na Z
Krzyżówki lubią sięgać po nazwy historyczne, które formalnie już nie funkcjonują, ale wciąż są rozpoznawalne. Tu zaczynają się prawdziwe pułapki, zwłaszcza dla młodszych rozwiązywaczy.
Zair w krzyżówkach – duch z przeszłości
Zair był państwem istniejącym w latach 1971–1997 na terenie dzisiejszej Demokratycznej Republiki Konga. Nazwa ma 4 litery i znakomicie pasuje do niewielkich krzyżówek, dlatego wciąż pojawia się w hasłach, mimo że nazwa jest nieaktualna politycznie.
Typowe ujęcia w krzyżówkach:
- „Dawna nazwa Demokratycznej Republiki Konga (4)”
- „Niegdysiejsze państwo w środkowej Afryce (4)”
- „Państwo na Z już nieistniejące”
Warto zapamiętać: jeśli hasło sugeruje, że chodzi o przeszłość („dawne”, „nieistniejące już”, „niegdysiejsze”), a do wypełnienia są 4 kratki, odpowiedzią niemal zawsze będzie Zair.
Drugie klasyczne historyczne hasło na Z, z którym można się zetknąć, to ZSRR – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Formalnie nie jest to „państwo na Z” w ścisłym znaczeniu (pełna nazwa zaczyna się od „Związek”), ale w praktyce w definicjach typu „państwo socjalistyczne na Z (4)” rozwiązaniem bywa właśnie skrót ZSRR.
Skróty i warianty: jak krzyżówki kombinują z literą Z
Oprócz pełnych nazw często występują skróty państw, które w definicji opisane są tylko ogólnie. Gdy w grę wchodzi litera Z, wachlarz nie jest szeroki, co można wykorzystać na swoją korzyść.
Najważniejsze skróty związane z państwami na Z:
- ZEA – Zjednoczone Emiraty Arabskie (3 litery)
- ZSRR – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (4 litery, historyczne)
- UK – Zjednoczone Królestwo (2 litery, ale definicja może mówić „państwo na Z, skrót angielski”)
Przykładowe definicje, które często wprowadzają zamieszanie:
- „Państwo nad Zatoką Perską (skrót)” – zwykle ZEA
- „Dawne imperium na wschodzie Europy (4)” – ZSRR
- „Państwo z Londynem, w skrócie (2)” – UK
Jeśli w definicji pojawia się „skrót” i informacja o Bliskim Wschodzie lub Półwyspie Arabskim, praktycznie zawsze chodzi o ZEA.
Jak szybko odgadywać państwa na Z – praktyczny schemat
Po kilku krzyżówkach pojawia się schemat, który pozwala zgadywać poprawne hasło już po długości słowa i ogólnym kontekście. Warto to sobie poukładać.
Uproszczony „algorytm” dla haseł „państwo na Z”:
- Sprawdzić liczbę liter:
- 3 – prawie zawsze ZEA (ew. inna zagraniczna nazwa zaczynająca się na Z, ale to rzadkość)
- 4 – zwykle Zair lub ZSRR (gdy jest mowa o historii lub socjalizmie)
- 6 – najczęściej Zambia
- 8 – w praktyce Zimbabwe
- Przeczytać dokładnie definicję – „dawne”, „byłe”, „historyczne” jasno kieruje w stronę Zairu lub ZSRR.
- Sprawdzić kontynent / region – Afryka południowa → Zambia lub Zimbabwe; Półwysep Arabski → ZEA.
- Zerknąć na litery z krzyżówki – „…mbab…” praktycznie gwarantuje Zimbabwe, „…mbi…” często wskazuje na Zambię.
Po kilku powtórzeniach te skojarzenia zaczynają działać automatycznie. Litera Z przestaje być „trudną” literą, a staje się jedną z bardziej przewidywalnych – ma po prostu niewiele możliwości.
Podsumowanie: krótka ściąga państw na Z
Dla porządku warto zrzucić wszystko w jednym miejscu – jako małą ściągę przydatną przy rozwiązywaniu krzyżówek:
- Zambia (6) – Afryka, stolica Lusaka
- Zimbabwe (8) – Afryka, stolica Harare, dawna Rodezja Południowa
- Zjednoczone Emiraty Arabskie / ZEA (3) – Bliski Wschód, stolica Abu Zabi
- Zjednoczone Królestwo – oficjalna nazwa Wielkiej Brytanii, stolica Londyn
- Zair (4) – dawna nazwa Demokratycznej Republiki Konga
- ZSRR (4) – historyczny Związek Radziecki
Znajomość tych kilku nazw, ich długości i podstawowych skojarzeń wystarcza, żeby hasło „państwo na Z” przestało być loterią, a stało się jednym z łatwiejszych punktów każdej krzyżówki.