Czasy teraźniejsze w języku angielskim to fundament, bez którego trudno zbudować jakąkolwiek wypowiedź. W języku polskim zwykle mówimy o „czasie teraźniejszym”, ale w angielskim istnieje kilka różnych czasów teraźniejszych, z których każdy ma swoje konkretne zastosowanie.
W tym artykule wyjaśnimy krok po kroku:
- jakie są główne czasy teraźniejsze w języku angielskim,
- jak budować zdania twierdzące, przeczące i pytające,
- kiedy używać danego czasu (zasady użycia),
- jak unikać najczęstszych błędów.
1. Jakie są czasy teraźniejsze w języku angielskim?
W praktyce szkolnej na poziomie podstawowym najważniejsze są dwa czasy teraźniejsze:
- Present Simple – prosty czas teraźniejszy,
- Present Continuous – czas teraźniejszy ciągły.
Istnieją też bardziej zaawansowane formy (np. Present Perfect, Present Perfect Continuous), ale w tym artykule skupimy się na dwóch podstawowych, które najczęściej pojawiają się w codziennej komunikacji.
Dla przejrzystości będziemy używać prostych „wzorów zdań”, zapisanych w LaTeX, np.:
\[ S + V + O \]
gdzie:
- \( S \) – podmiot (subject),
- \( V \) – czasownik (verb),
- \( O \) – dopełnienie (object) lub reszta zdania.
2. Present Simple – zasady i użycie
2.1. Kiedy używamy Present Simple?
Czas Present Simple stosujemy przede wszystkim, gdy mówimy o:
- nawykach i rutynie (co robimy regularnie)
I get up at 7 o’clock. – Wstaję o 7.
- stałych faktach i prawdach
The Earth goes around the Sun. – Ziemia krąży wokół Słońca.
- upodobaniach, opiniach
I like coffee. – Lubię kawę.
- rozkładach jazdy, planach (np. pociągów, kin)
The train leaves at 6 p.m. – Pociąg odjeżdża o 18:00.
Możemy to podsumować jako „to, co jest zwykle prawdą” lub „to, co powtarza się regularnie”.
2.2. Budowa zdań w Present Simple
2.2.1. Zdania twierdzące
Ogólny wzór:
\[ S + V_{\text{base}} (+ O) \]
- Dla osób I, you, we, they używamy gołej formy czasownika (bez końcówki -s):
I work – Pracuję.
You play football. – Grasz w piłkę nożną.
We live in Warsaw. – Mieszkamy w Warszawie.
- Dla he, she, it dodajemy do czasownika końcówkę -s (czasem -es):
He works. – On pracuje.
She watches TV. – Ona ogląda telewizję.
It rains a lot here. – Dużo tu pada.
Możemy to zapisać jako prosty „wzór odmiany” czasownika:
\[
V_{\text{Present Simple}} =
\begin{cases}
V_{\text{base}}, & \text{dla } I,\, you,\, we,\, they \\
V_{\text{base}} + s/es, & \text{dla } he,\, she,\, it
\end{cases}
\]
Końcówka -s czy -es?
- -s – większość czasowników: work → works, read → reads
- -es – gdy czasownik kończy się na: -ch, -sh, -ss, -x, -o:
watch → watches, go → goes, miss → misses
- końcówka -y po spółgłosce: study → studies, try → tries
2.2.2. Zdania przeczące
W przeczeniach używamy operatora do not (skrót don’t) lub does not (skrót doesn’t) i czasownik wraca do formy podstawowej (bez -s).
Wzór:
\[ S + \text{do/does} + \text{not} + V_{\text{base}} (+ O) \]
- I, you, we, they:
I do not (don’t) like tomatoes. – Nie lubię pomidorów.
They don’t play tennis. – Oni nie grają w tenisa.
- He, she, it:
He does not (doesn’t) work here. – On tu nie pracuje.
It doesn’t rain today. – Dziś nie pada.
Zauważ:
- He works (ma -s), ale: He doesn’t work (czasownik bez -s).
2.2.3. Zdania pytające
W pytaniach na początek zdania przesuwamy operator do / does.
Wzór:
\[ \text{Do/Does} + S + V_{\text{base}} (+ O) \, ? \]
- I, you, we, they:
Do you play the guitar? – Czy grasz na gitarze?
Do they live here? – Czy oni tu mieszkają?
- He, she, it:
Does he work on Sundays? – Czy on pracuje w niedziele?
Does it rain a lot? – Czy dużo pada?
Znów: w pytaniu czasownik jest w formie podstawowej.
2.3. Typowe określniki czasu w Present Simple
Często w zdaniach w Present Simple pojawiają się słowa, które mówią o częstotliwości:
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| always | zawsze | She always gets up early. |
| usually | zwykle | We usually eat at home. |
| often | często | I often read books. |
| sometimes | czasami | He sometimes plays chess. |
| rarely / seldom | rzadko | They rarely watch TV. |
| never | nigdy | I never drink milk. |
Takie słówka najczęściej stawiamy przed czasownikiem głównym:
I often go to the gym.
She never eats breakfast.
2.4. Podsumowanie zasad Present Simple
- Opisuje: nawyki, fakty, ogólne prawdy, stałe sytuacje.
- Twierdzenie: \[ S + V_{\text{base}}/V_{\text{base}}+s \]
- Przeczenie: \[ S + \text{do/does not} + V_{\text{base}} \]
- Pytanie: \[ \text{Do/Does} + S + V_{\text{base}} \, ? \]
- Tylko przy he, she, it dokładamy -s (albo -es) w twierdzeniu.
3. Present Continuous – zasady i użycie
3.1. Kiedy używamy Present Continuous?
Czas Present Continuous stosujemy, gdy mówimy o:
- czynnościach, które dzieją się w tej chwili, TERAZ (w momencie mówienia)
I am reading this article now. – Czytam teraz ten artykuł.
- czynnościach tymczasowych (nie na zawsze, na krótki okres)
She is living with her parents this month. – Ona mieszka z rodzicami w tym miesiącu (tymczasowo).
- zaplanowanych przyszłych działaniach (bliska przyszłość, z konkretnym planem)
We are meeting John tomorrow. – Jutro spotykamy się z Johnem.
Można to uprościć do zasady: coś się dzieje właśnie teraz albo w okolicach teraźniejszości, często tymczasowo.
3.2. Budowa zdań w Present Continuous
Present Continuous jest czasem złożonym: składa się z czasownika to be w czasie teraźniejszym oraz czasownika z końcówką -ing.
Ogólny wzór:
\[ S + \text{am/is/are} + V_{\text{-ing}} (+ O) \]
3.2.1. Czasownik „to be” – odmiana
| Osoba | Forma „to be” | Przykład |
|---|---|---|
| I | am | I am |
| you | are | you are |
| he, she, it | is | he is, she is, it is |
| we | are | we are |
| they | are | they are |
3.2.2. Zdania twierdzące
Wzór:
\[ S + \text{am/is/are} + V_{\text{-ing}} (+ O) \]
I am reading. – Czytam.
She is watching TV. – Ona ogląda telewizję.
They are playing football. – Oni grają w piłkę.
W mowie potocznej często używamy skrótów:
- I am → I’m,
- you are → you’re,
- he is → he’s, itd.
3.2.3. Zdania przeczące
Dodajemy not po czasowniku to be.
Wzór:
\[ S + \text{am/is/are} + \text{not} + V_{\text{-ing}} (+ O) \]
I am not reading now. – Nie czytam teraz.
She is not (isn’t) working today. – Ona dziś nie pracuje.
They are not (aren’t) playing. – Oni nie grają.
3.2.4. Zdania pytające
W pytaniach to be przechodzi na początek zdania.
Wzór:
\[ \text{Am/Is/Are} + S + V_{\text{-ing}} (+ O) \, ? \]
Are you reading? – Czy ty czytasz?
Is she watching TV? – Czy ona ogląda telewizję?
Are they playing football? – Czy oni grają w piłkę?
3.3. Tworzenie formy -ing
Ogólna zasada:
\[ V_{\text{-ing}} = V_{\text{base}} + \text{-ing} \]
Przykłady:
- work → working
- read → reading
- play → playing
Czasem trzeba zmodyfikować pisownię:
- Końcówka -e na końcu wyrazu często wypada: write → writing, make → making
- Przy krótkich czasownikach z jedną sylabą zakończonych spółgłoska–samogłoska–spółgłoska często podwajamy ostatnią spółgłoskę: run → running, sit → sitting
3.4. Typowe określniki czasu w Present Continuous
W tym czasie pojawiają się często słowa „pokazujące teraźniejszość dziejącą się teraz”:
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| now | teraz | I am studying now. |
| at the moment | w tej chwili | She is sleeping at the moment. |
| today | dzisiaj (tymczasowo) | We are working from home today. |
| this week / month / year | w tym tygodniu / miesiącu / roku | He is travelling a lot this month. |
3.5. Podsumowanie zasad Present Continuous
- Opisuje: czynności trwające teraz, w tej chwili, lub sytuacje tymczasowe.
- Twierdzenie: \[ S + \text{am/is/are} + V_{\text{-ing}} \]
- Przeczenie: \[ S + \text{am/is/are} + \text{not} + V_{\text{-ing}} \]
- Pytanie: \[ \text{Am/Is/Are} + S + V_{\text{-ing}} \, ? \]
4. Present Simple vs Present Continuous – najważniejsze różnice
Wiele błędów wynika z mylenia tych dwóch czasów. Poniższa tabela pomaga zobaczyć kontrast.
| Aspekt | Present Simple | Present Continuous |
|---|---|---|
| Główne znaczenie | nawyk, rutyna, fakt, ogólna prawda | czynność w trakcie, teraz, tymczasowa |
| Przykład 1 | I work every day. – Pracuję codziennie. | I am working now. – Teraz pracuję. |
| Przykład 2 | She lives in London. – Ona mieszka w Londynie (na stałe). | She is living in London this year. – Mieszka w Londynie w tym roku (tymczasowo). |
| Czasowniki „stanu” (np. like, know) | zwykle używane w Present Simple: I like it., I know him. | zazwyczaj nie używamy formy ciągłej: |
4.1. Czasowniki, których na ogół nie używamy w formie ciągłej
Są czasowniki, które zwykle opisują stan, a nie działanie. Często nie występują w czasach ciągłych (Continuous). Należą do nich m.in.:
- like, love, hate, prefer – lubić, kochać, nienawidzić, woleć
- know, understand, remember, forget – wiedzieć, rozumieć, pamiętać, zapominać
- believe, think (w znaczeniu „sądzić”), mean – wierzyć, sądzić, znaczyć
- have (w znaczeniu „posiadać”): I have a car., nie *I am having a car
Zwykle zamiast:
*I am knowing him.
mówimy:
I know him. – Znam go.
5. Schemat decyzyjny: którego czasu teraźniejszego użyć?
Aby ułatwić wybór między Present Simple a Present Continuous, warto przejść przez kilka pytań. Poniżej uproszczony „algorytm” zapisany symbolicznie.
Załóżmy, że mamy czynność \( A \) (np. „pracować”, „czytać”). Wybór czasu można opisać tak:
\[
\text{Jeśli } A \text{ dzieje się dokładnie teraz } \Rightarrow \text{ użyj Present Continuous}
\]
\[
\text{Jeśli } A \text{ to nawyk / coś powtarzalnego } \Rightarrow \text{ użyj Present Simple}
\]
\[
\text{Jeśli } A \text{ opisuje fakt lub ogólną prawdę } \Rightarrow \text{ użyj Present Simple}
\]
\[
\text{Jeśli } A \text{ jest tymczasowe (np. w tym tygodniu) } \Rightarrow \text{ najczęściej Present Continuous}
\]
Możesz zadawać sobie pytania:
- Czy mówię o tym, co dzieje się w tej chwili?
- Tak → Present Continuous.
- Nie → pytanie 2.
- Czy to czynność regularna, zwyczaj, fakt?
- Tak → Present Simple.
- Nie → możliwe, że to sytuacja tymczasowa → Present Continuous.
6. Praktyczne przykłady z wyjaśnieniem
6.1. Ten sam czasownik w różnych czasach teraźniejszych
Czasownik „work” (pracować):
- Present Simple:
I work in a bank. – Pracuję w banku (to moja stała praca).
- Present Continuous:
I am working on a project now. – Pracuję teraz nad projektem (w tej chwili).
Czasownik „live” (mieszkać):
- Present Simple:
We live in Kraków. – Mieszkamy w Krakowie (na stałe).
- Present Continuous:
We are living with our friends this month. – W tym miesiącu mieszkamy u przyjaciół (tymczasowo).
6.2. Typowe zdania, w których Polacy się mylą
- „Lubię kawę.”
Nie mówimy:
*I am liking coffee.
Poprawnie: I like coffee. (Present Simple) - „Co robisz?” (teraz)
Nie mówimy:
*What do you do now?– to pytanie znaczy raczej „Czym się zajmujesz (zawodowo)?”.
Poprawnie: What are you doing now? (Present Continuous) - „Często czytasz książki?”
Nie mówimy:
*Are you often reading books?
Poprawnie: Do you often read books? (Present Simple, bo pytamy o nawyk)
7. Ćwiczenia – sprawdź, czy rozumiesz
7.1. Wybierz właściwą formę (Present Simple lub Present Continuous)
Spróbuj samodzielnie wybrać poprawny czas. Po każdym zdaniu znajduje się rozwiązanie w nawiasie.
- I usually (go / am going) to school by bus.
→ go (Present Simple – nawyk „zwykle”). - Be quiet! The baby (sleeps / is sleeping).
→ is sleeping (teraz w tej chwili). - She (doesn’t like / isn’t liking) chocolate.
→ doesn’t like (czasownik „like” – stan). - Look! It (rains / is raining).
→ is raining (patrz, teraz pada). - He (works / is working) as a teacher.
→ najczęściej works (to stała praca).
7.2. Uzupełnij zdania – wzory w postaci „formuł”
Możesz spróbować samodzielnie zapisać zdania korzystając z poniższych schematów. Zwróć uwagę na użycie \(\text{do/does}\) oraz \(\text{am/is/are}\).
- Twierdzenie w Present Simple dla „he”:
\[ S = he,\; V_{\text{base}} = work \]
Wzór: \[ he + V_{\text{base}}+s \]
Zdanie: He works. - Pytanie w Present Simple dla „you”:
\[ S = you,\; V_{\text{base}} = like,\; O = coffee \]
Wzór: \[ \text{Do} + S + V_{\text{base}} + O \, ? \]
Zdanie: Do you like coffee? - Przeczenie w Present Continuous dla „they”:
\[ S = they,\; V_{\text{-ing}} = play \rightarrow playing \]
Wzór: \[ S + \text{are not} + V_{\text{-ing}} \]
Zdanie: They are not playing.
8. Szybkie powtórzenie – tabelaryczne zestawienie form
8.1. Present Simple – pełna tabela
| Osoba | Twierdzenie | Przeczenie | Pytanie |
|---|---|---|---|
| I | I work | I do not (don’t) work | Do I work? |
| you | You work | You do not (don’t) work | Do you work? |
| he | He works | He does not (doesn’t) work | Does he work? |
| she | She works | She does not (doesn’t) work | Does she work? |
| it | It works | It does not (doesn’t) work | Does it work? |
| we | We work | We do not (don’t) work | Do we work? |
| they | They work | They do not (don’t) work | Do they work? |
8.2. Present Continuous – pełna tabela
| Osoba | Twierdzenie | Przeczenie | Pytanie |
|---|---|---|---|
| I | I am working | I am not working | Am I working? |
| you | You are working | You are not (aren’t) working | Are you working? |
| he | He is working | He is not (isn’t) working | Is he working? |
| she | She is working | She is not (isn’t) working | Is she working? |
| it | It is working | It is not (isn’t) working | Is it working? |
| we | We are working | We are not (aren’t) working | Are we working? |
| they | They are working | They are not (aren’t) working | Are they working? |
9. Jak samodzielnie ćwiczyć czasy teraźniejsze w angielskim?
Aby naprawdę opanować czasy teraźniejsze w języku angielskim, sama teoria nie wystarczy. Kilka praktycznych wskazówek:
- Twórz własne przykłady
- Napisz 5 zdań o swojej codziennej rutynie w Present Simple.
- Napisz 5 zdań o tym, co robisz teraz w Present Continuous.
- Przekształcaj zdania
- Weź zdanie twierdzące i zrób z niego pytanie i przeczenie.
- Np.: „She works” → „Does she work?”, „She doesn’t work”.
- Słuchaj i oglądaj w oryginale
- Zwracaj uwagę, kiedy mówią: I work… (nawyk), a kiedy: I am working… (teraz).
- Wyjaśniaj na głos
- Spróbuj „na głos” wytłumaczyć komuś (choćby wyimaginowanemu), kiedy używamy danego czasu – to bardzo pomaga utrwalić wiedzę.
Po opanowaniu Present Simple i Present Continuous o wiele łatwiej będzie zrozumieć kolejne czasy w języku angielskim, takie jak Present Perfect czy czasy przeszłe. Te dwa czasy teraźniejsze są fundamentem, na którym zbudujesz całą dalszą gramatykę.