Większość osób uczących się poprawnej polszczyzny skupia się na efektownych słowach, a pomija te pozornie proste, używane na co dzień. To błąd, bo właśnie w takich formach jak „wziąć” czy „poszłem” najłatwiej o wpadkę, która od razu rzuca się w oczy. W mowie potocznej „wziąść” brzmi dla wielu zupełnie naturalnie, przez co bywa nieświadomie przenoszone do tekstów oficjalnych, maili służbowych czy prac zaliczeniowych. Tymczasem językoznawcy są tu wyjątkowo zgodni: poprawna jest tylko jedna forma – „wziąć”. Poniżej wyjaśnienie, skąd bierze się problem, dlaczego „wziąść” uchodzi za błąd i jak raz na zawsze zapamiętać poprawną pisownię.
„Wziąć” czy „wziąść” – szybka odpowiedź
Sprawa w podstawowej wersji jest prosta:
- poprawna forma: „wziąć”
- niepoprawna forma: „wziąść”
Każdy słownik języka polskiego, poradnia językowa i opracowanie normatywne wskazuje jednoznacznie: „wziąść” jest uznawane za błąd językowy. Nie ma tu żadnej „alternatywnej normy”, wariantu potocznego dopuszczalnego w piśmie ani wyjątku regionalnego.
Co więcej, poprawna forma „wziąć” jest jedyną akceptowaną zarówno w polszczyźnie ogólnej, jak i w odmianie oficjalnej (np. w tekstach urzędowych, naukowych, prasowych). Użycie „wziąść” w CV, mailu zawodowym czy pracy dyplomowej zostanie odczytane jako poważne uchybienie.
Wniosek: jeśli pojawia się pokusa, żeby napisać „wziąść”, należy to od razu traktować jak „poszłem” – forma funkcjonująca w mowie potocznej, ale nie do zaakceptowania w poprawnej polszczyźnie.
Skąd w ogóle to „wziąść”? Mechanizm błędu
Błąd „wziąść” nie jest przypadkowy. Bierze się z bardzo ludzkiej próby „uładzenia” lub „upodobnienia” formy do innych znanych wyrazów. Działają tu co najmniej dwa mechanizmy.
Upodobnienie do form zakończonych na „-ść”
W języku polskim istnieje cała grupa rzeczowników i czasowników z końcówką „-ść”:
- iść – wyszłość (dawniej), pójść
- nieść – nieść, donieść, odnieść
- ść – archaiczna forma czasownika
Dla osoby, która nie ma obycia z zasadami słowotwórstwa, „wziąść” może podświadomie kojarzyć się z tym wzorcem: coś się wzięło, więc trochę jak „iść” – „iść / wziąść”. Brzmi pozornie logicznie, ale jest to fałszywe skojarzenie.
Dochodzi do tego jeszcze wpływ wymowy. W szybkim, niedbałym mówieniu końcówka „-ąć” może brzmieć mniej wyraźnie, a ucho próbuje „dopowiedzieć” znany schemat „-ść”. W efekcie pojawia się forma „wziąść”, która błyskawicznie wchodzi w nawyk.
Problem z formami pochodnymi („wziął”, „wzięła”)
Drugie źródło błędu to niepewność co do odmiany. W języku funkcjonują przecież formy:
- on wziął
- ona wzięła
- oni wzięli
Te kształty słowa „podpowiadają” obecność głosek „ź/zi” i „ł”, ale nie prowadzą do żadnej formy z „-ść”. Dla części użytkowników języka ta rozbieżność (wziął – wziąć) jest niewygodna i umysł próbuje ją „wyrównać”, tworząc sztuczną formę „wziąść”.
Warto wyraźnie zaznaczyć: system językowy polszczyzny nie przewiduje takiej formy. To klasyczny przykład błędu analogii – próby upodobnienia słowa do innego, choć wbrew historycznemu rozwojowi języka.
Dlaczego poprawna jest tylko forma „wziąć”?
Czasownik „wziąć” ma silne uzasadnienie w historii języka i budowie całej rodziny wyrazów powiązanych znaczeniowo.
Pochodzenie i rodzina wyrazów
„Wziąć” jest formą dokonaną czasownika związanego z braniem, zabieraniem, przyjmowaniem. W systemie języka występują obok siebie m.in.:
- brać – forma niedokonana
- wziąć – forma dokonana (dokonać czynności „brania”)
- wziął, wzięła, wzięli – formy czasu przeszłego
- wzięty – imiesłów bierny
Widać wyraźnie, że rdzeń i sposób tworzenia form są konsekwentne i nigdzie w tej rodzinie nie pojawia się „-ść”. Gdyby „wziąść” było poprawne, należałoby się spodziewać np. formy „wziśnięty” czy podobnej, co byłoby dla polskiego systemu fleksyjnego nienaturalne.
Standardowa konstrukcja dla bezokolicznika w tym typie czasowników to właśnie zakończenie na „-ąć” (np. „siąść”, „klęknąć”, „usiąść”, „sięgnąć”). „Wziąć” idealnie wpisuje się w ten wzorzec.
Jak zapamiętać: „wziąć”, nie „wziąść” – praktyczne sposoby
Sam komunikat „tak jest poprawnie” wielu osobom nie wystarcza. Warto więc oprzeć się na kilku prostych trikach, które pomagają utrwalić właściwą formę.
Metody skojarzeniowe
Dobrym, prostym sposobem jest powiązanie „wziąć” z innym, oczywistym słowem:
- wziąć – podobnie jak „siąść” → obie formy kończą się na „-ąć” (pisownia z „ą”, nie „ąś”)
- „wziąć i zrobić” – „wziąć” pełni funkcję jak „po prostu” (nie ma powodu, by komplikować końcówkę)
Można też zapamiętać prostą zasadę: jeśli w formach czasu przeszłego jest „wziął / wzięła / wzięli”, to w bezokoliczniku musi być „wziąć” – nigdzie nie pojawia się „ś”, więc nie ma go prawa być również tutaj.
Podmiana na „brać”
Przy wątpliwości w tekście dobrym testem jest podmiana czasownika „wziąć” na „brać” albo „zabrać”. Jeśli zdanie dalej ma sens, forma jest użyta w dobrym znaczeniu, a trzeba tylko pamiętać o poprawnej pisowni. Przykładowo:
- „Muszę coś wziąć na ból głowy” → „Muszę coś zabrać / wziąć lekarstwo” – znaczenie się zgadza.
- „Daj znać, jak będziesz wziął urlop” – tu już widać, że lepiej: „jak weźmiesz urlop”.
Ta prosta podmiana nie rozwiązuje problemu ortografii sama z siebie, ale pomaga upewnić się, że chodzi faktycznie o czasownik „wziąć”, a nie np. „wziąść się za coś” w niefortunnej, błędnej wersji.
„Wziąć” w zdaniu – najczęstsze błędy i poprawne przykłady
Samo rozróżnienie „wziąć/wziąść” to jedno, ale w praktyce pojawiają się jeszcze inne potknięcia związane z tym czasownikiem: mylne formy czasu przeszłego, niewłaściwe konstrukcje składniowe czy łączenie z innymi czasownikami.
Typowe zdania z błędem
Poniżej kilka często spotykanych błędnych konstrukcji wraz z poprawnymi odpowiednikami:
- Błędnie: „Muszę to wziąść pod uwagę.”
Poprawnie: „Muszę to wziąć pod uwagę.” - Błędnie: „Powinieneś się w końcu za to wziąść.”
Poprawnie: „Powinieneś się w końcu za to wziąć.” - Błędnie: „Chciałem to wziąść z półki, ale spadło.”
Poprawnie: „Chciałem to wziąć z półki, ale spadło.”
Za każdym razem zasada jest identyczna: tylko „wziąć”. W mowie potocznej w niektórych regionach „wziąść” może się pojawiać, ale w piśmie i w sytuacjach oficjalnych należy go bezwzględnie unikać.
Czy „wziąść” kiedyś było poprawne? Co na to słowniki
Część osób powtarza argument: „skoro wszyscy tak mówią, może forma jest już dopuszczalna?”. Warto sprawdzić, co na ten temat mówią normy językowe.
Nowoczesne słowniki poprawnościowe i gramatyki opisowe języka polskiego zgodnie klasyfikują „wziąść” jako błąd. Jest to forma pochodząca z gwary, przeniesiona do polszczyzny potocznej, ale nigdy nieusankcjonowana w standardzie ogólnym.
Niekiedy w słownikach internetowych „wziąść” pojawia się jako hasło, jednak wyłącznie po to, by odesłać do właściwej formy „wziąć” i jednoznacznie oznaczyć je jako postać niepoprawną. To częsta praktyka leksykograficzna: rejestrowanie błędów, by móc użytkownika skorygować.
Forma „wziąść” nie jest „kwestią gustu” ani „sporem szkoły X ze szkołą Y”. To zwyczajny, opisany w słownikach błąd językowy, który warto wyeliminować, jeśli zależy na świadomym posługiwaniu się polszczyzną.
Dlaczego warto pilnować tak „drobnego” szczegółu
Ktoś mógłby uznać, że walka z „wziąść” to przesada – świat się przecież nie zawali. W praktyce takie „drobiazgi” bardzo mocno wpływają na to, jak otoczenie ocenia sposób wypowiedzi. Błąd w podstawowym, bardzo częstym słowie jest zwykle odbierany jako sygnał braku obycia z językiem.
W tekstach zawodowych, publicznych wypowiedziach czy w edukacji takie wpadki obniżają wiarygodność autora. Nawet jeśli treść merytorycznie jest poprawna, forma „wziąść” potrafi skutecznie przyćmić przekaz. Z kolei świadome używanie normy językowej (czyli m.in. „wziąć”) wpływa na odbiór bardziej, niż mogłoby się wydawać.
Podsumowanie – jak raz na zawsze rozprawić się z „wziąść”
- Zapamiętać: jedyna poprawna forma to „wziąć” – „wziąść” zawsze oznacza błąd.
- Łączyć „wziąć” z rodziną słów: wziąć – wziął – wzięła – wzięli – wzięty (nigdzie nie ma „ś”).
- W razie wątpliwości podmieniać na „brać” / „zabrać”, żeby upewnić się, że chodzi właśnie o ten czasownik.
- Traktować „wziąść” tak samo jak „poszłem” – popularne w mowie potocznej, ale nie do zaakceptowania w poprawnej polszczyźnie.
Po kilku świadomych poprawkach w własnych tekstach forma „wziąć” zaczyna brzmieć i wyglądać naturalnie, a „wziąść” – wręcz rażąco. O to właśnie chodzi: żeby poprawna postać słowa przestała wymagać zastanowienia i stała się automatycznym wyborem.