Zamiast karmić jeże mlekiem czy chlebem, warto poznać ich naturalne preferencje żywieniowe. Te nocne łowcy mają bardzo specyficzne potrzeby pokarmowe, a błędy w karmieniu mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.
Jeże to drapieżniki, których dieta opiera się głównie na białku zwierzęcym. W naturze spędzają noce na polowaniu, pokonując nawet kilka kilometrów w poszukiwaniu pokarmu. Zrozumienie ich naturalnego menu pozwala lepiej zadbać o te zwierzęta, gdy pojawiają się w ogrodach.
Podstawowa wiedza o diecie jeży jest szczególnie ważna późnym latem i jesienią, gdy zwierzęta intensywnie żerują przed zimową hibernacją. W tym okresie muszą zwiększyć masę ciała o około 30-40%, by przetrwać zimę.
Naturalna dieta jeża – co łapią w lesie
W środowisku naturalnym jeże funkcjonują jako typowi owadożercy. Ich podstawowym pokarmem są chrząszcze, stonogi, dżdżownice i pająki. Szczególnie chętnie polują na żuki gnojowe, biegacze i inne owady o twardym pancerzu – mocne szczęki bez problemu radzą sobie z chitynową osłoną.
Dżdżownice stanowią istotną część menu, zwłaszcza w wilgotne noce, gdy masowo wychodzą na powierzchnię. Pojedynczy jeż potrafi zjeść ich kilkadziesiąt podczas jednej nocnej wyprawy. To źródło białka szczególnie cenne wiosną, gdy inne bezkręgowce są jeszcze mało aktywne.
Ślimaki i śliniki, mimo śluzu, również trafiają do jeżego jadłospisu. Zwierzęta te nie przeszkadza lepka wydzielina – po prostu wycierają pysk w trawie i kontynuują posiłek. W diecie pojawiają się też larwy różnych owadów wykopywane z ziemi czy ściółki leśnej.
Jeże mają słabo rozwinięty wzrok, ale doskonały węch i słuch. Potrafią usłyszeć ruch chrząszcza pod warstwą liści z odległości kilku metrów.
Mięso w menu – czy jeże są prawdziwymi drapieżnikami
Choć owady dominują w diecie, jeże nie gardzą większymi kąskami. Pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi, jaja, małe gryzonie czy jaszczurki – wszystko to może trafić do jeżego menu. Nie są to jednak łowcy aktywnie polujący na kręgowce – raczej oportuniści wykorzystujący nadarzające się okazje.
Padlina również bywa zjadana, szczególnie gdy brakuje świeżego pokarmu. Martwe myszy, małe ptaki czy resztki po drapieżnikach – jeż nie przebiera w takich sytuacjach. Ta cecha sprawia, że w ogrodach czasem można je przyłapać na zjadaniu resztek mięsa pozostawionych przez koty.
Węże i żmije – niezwykła odporność
Jeże posiadają częściową odporność na jad żmii, co pozwala im atakować młode węże. Nie jest to częsty element diety, ale udokumentowano przypadki takich polowań. Gruba skóra i kolce stanowią dodatkową ochronę podczas starć z jadowitymi gadami.
Ta odporność nie jest jednak absolutna – silny ukąszenie dorosłej żmii może zaszkodzić także jeżowi. Mimo to, w porównaniu z innymi ssakami podobnej wielkości, jeże mają znacznie większe szanse przetrwania takiego spotkania.
Pokarm roślinny – dodatek czy konieczność
Owoce leśne pojawiają się w diecie jeży, ale ich rola jest mocno ograniczona. Spadłe jabłka, gruszki, jagody czy śliwki są zjadane okazjonalnie, głównie gdy brakuje pokarmu zwierzęcego. Wbrew popularnej ikonografii, jeże nie noszą owoców na kolcach i nie stanowią one podstawy ich diety.
Grzyby również trafiają do menu sporadycznie. Układ pokarmowy jeża jest przystosowany przede wszystkim do trawienia białka zwierzęcego – nadmiar pokarmu roślinnego może powodować problemy trawienne, w tym biegunkę.
Rośliny zielone praktycznie nie są zjadane. Jeśli w odchodach jeża znajdą się fragmenty traw czy liści, to efekt przypadkowego połknięcia podczas polowania, nie świadomego wyboru pokarmowego.
Co jedzą jeże w ogrodzie
Ogrodowe środowisko oferuje jeżom podobne menu jak naturalne siedliska, często nawet bogatsze. Ślimaki szkodniki, gąsienice, stonogi i chrząszcze – wszystko to znajduje się w obfitości między grządkami i pod krzewami.
Kompostowniki to prawdziwe jeże restauracje. W wilgotnym, rozkładającym się materiale organicznym roi się od dżdżownic, larw i innych bezkręgowców. Nieprzypadkowo jeże regularnie odwiedzają te miejsca podczas nocnych obchodów.
Ogrody przyciągają też myszy, które chowają się w szopach, pod tarasami czy w stertach drewna. Jeże polują na młode osobniki, kontrolując w ten sposób populację gryzoni. To naturalna metoda biologicznej ochrony ogrodu.
Niebezpieczne pułapki ogrodowe
Siatki na owoce, siatki przeciw kretom czy gęste ogrodzenia mogą uwięzić jeża podczas nocnych wędrówek. Zwierzęta te potrzebują swobodnego przemieszczania się – ich rewiry obejmują często kilka sąsiadujących ogrodów.
Pestycydy to kolejne zagrożenie. Jeż zjadający zatrutego ślimaka czy mysz może sam ulec zatruciu. Nawet jeśli przeżyje, toksyny osłabiają jego organizm, zmniejszając szanse na przetrwanie zimy.
Dokarmianie jeży – kiedy ma sens i czym karmić
Dokarmianie jest uzasadnione w konkretnych sytuacjach: późną jesienią przed hibernacją, wczesną wiosną po przebudzeniu oraz podczas długotrwałych susz, gdy brakuje naturalnego pokarmu. Nie powinno to być jednak codzienne zajęcie przez cały sezon.
Najlepszym pokarmem jest karma dla kotów – mokra lub sucha, o wysokiej zawartości mięsa. Powinna zawierać minimum 60% mięsa i nie może mieć dodatku cukru czy zbóż. Jeże dobrze przyjmują też ugotowane jajko czy gotowane mięso drobiowe bez przypraw.
- Karma dla kotów z drobiem lub wołowiną (wysoka zawartość białka)
- Ugotowane jajko – źródło łatwo przyswajalnego białka
- Gotowany kurczak bez skóry i kości
- Specjalistyczna karma dla jeży dostępna w sklepach zoologicznych
Woda jest równie ważna jak pokarm. Płytka miska ze świeżą wodą powinna być dostępna codziennie, szczególnie latem. Jeże mogą odwodnić się bardzo szybko podczas upałów.
Mleko krowie jest toksyczne dla jeży – powoduje ciężką biegunkę, która może doprowadzić do śmierci przez odwodnienie. Jeże są nietolerancyjne na laktozę.
Czego absolutnie nie dawać jeżom
Lista produktów szkodliwych jest dłuższa niż mogłoby się wydawać. Mleko i produkty mleczne znajdują się na jej czele – laktoza nie jest trawiona przez dorosłe jeże, co prowadzi do poważnych problemów żołądkowych.
Chleb, bułki i inne pieczywo nie mają wartości odżywczej dla jeży. Pęcznieją w żołądku, dają fałszywe uczucie sytości i mogą powodować niedrożność jelit. Podobnie słodycze, ciastka czy pozostałości deserów – cukier jest dla jeży trucizną.
Orzechy i nasiona są zbyt twarde i mogą uszkodzić zęby. Jeże nie mają odpowiedniego uzębienia do ich rozgryzania. Słone przekąski, chipsy czy wędliny również odpadają – sól i konserwanty niszczą ich nerki.
Awokado zawiera persynę, substancję toksyczną dla wielu zwierząt, w tym jeży. Surowe mięso może przenosić pasożyty, dlatego zawsze powinno być przynajmniej lekko ugotowane.
Sezonowe zmiany w diecie
Wiosną, po hibernacji, jeże są wychudzone i desperacko szukają białka. W tym okresie zjadają wszystko, co znajdą – od dżdżownic po padlinę. To krytyczny moment, gdy dokarmianie może uratować osłabione osobniki.
Latem, gdy pokarm jest obfity, jeże są mniej skłonne do odwiedzania misek z karmą. Koncentrują się na polowaniu i gromadzeniu sił. To dobry czas, by ograniczyć dokarmianie i pozwolić im funkcjonować naturalnie.
Jesień to okres intensywnego żerowania. Jeże muszą zgromadzić zapasy tłuszczu stanowiące 30-40% masy ciała, by przetrwać zimę. W tym czasie warto wspomóc je dodatkowym pokarmem, szczególnie młode osobniki z późnych miotów, które mogą nie zdążyć odpowiednio się odżywić.
Zimą aktywność ustaje prawie całkowicie. Jeże hibernują, żyjąc z nagromadzonych rezerw. Osobniki, które budzą się zimą, są zwykle chore lub niedożywione – wymagają pomocy weterynarza, nie tylko miski z jedzeniem.