Godziny dla seniorów działają dziś w polskich sklepach wyłącznie tam, gdzie sklep lub sieć sama je wprowadzi. Są to rozwiązania dobrowolne, różne w zależności od miejsca i często słabo nagłośnione. Nie działają natomiast jako ogólnokrajowy obowiązek. Przepis, który wyznaczał osobne godziny zakupów dla starszych osób, obowiązywał krótko, wiosną 2020 roku, i został zniesiony razem z kolejnymi etapami luzowania obostrzeń. Poniżej wyjaśnienie, co z tamtych zasad zostało, czego sklepy mogą się dziś trzymać, a czego nikt nie musi robić.
Skąd się wzięły godziny dla seniorów
Pomysł pojawił się na początku pandemii COVID-19. Rząd wprowadził wtedy rozporządzeniem ograniczenia, w ramach których w dni robocze w godzinach 10:00–12:00 zakupy w sklepach i aptekach miały być zarezerwowane dla osób starszych. Granica wieku wynosiła 65 lat. Cel był prosty: ograniczyć kontakt najbardziej narażonej grupy z resztą klientów w czasie, gdy o szczepionkach nikt jeszcze nie mówił.
W praktyce sprawdzało się to różnie. Część seniorów chwaliła spokój w sklepach, inni narzekali, że dwie godziny to za mało i że akurat o tej porze półki bywają jeszcze niedoładowane. Kiedy obostrzenia zaczęto znosić, osobne godziny zniknęły z przepisów.
Czy obowiązują dziś jakiekolwiek przepisy
Nie. W prawie handlowym nie ma regulacji, która nakazywałaby sklepom wyznaczać godziny dla starszych klientów. Nie ma też ogólnego przepisu, który dawałby seniorowi prawo do obsługi poza kolejką w zwykłym sklepie czy markecie. Sklep ma obowiązki dotyczące godzin otwarcia, oznaczeń cen, reklamacji czy bezpieczeństwa, ale organizacja zakupów dla konkretnej grupy wieku zostaje w gestii właściciela.
Jeśli ktoś twierdzi, że „seniorom przysługują godziny zakupowe z mocy prawa”, powołuje się na stan z 2020 roku. Obecnie to wyłącznie polityka danego sklepu albo sieci, więc nie można jej wyegzekwować.
Dlatego przed wyprawą po zakupy w „godzinach seniora” warto się upewnić, czy w danym miejscu ktoś je w ogóle prowadzi. Informacja o dawnych przepisach nie wystarczy.
Jak to wygląda w praktyce
Rzeczywistość jest rozproszona. Nie ma jednej zasady, której trzymałyby się wszystkie sieci, i ten sam format potrafi różnić się nawet między dwoma sklepami tej samej marki.
Inicjatywy sklepów i sieci
Zdarza się, że pojedynczy sklep, apteka albo lokalny supermarket ustala własne godziny, w których personel jest szczególnie nastawiony na pomoc starszym klientom. Taka oferta bywa sezonowa, na przykład podczas fali upałów albo w czasie grypy, i wraca lub znika bez ogłoszenia.
Częściej niż „godziny tylko dla seniorów” można spotkać rozwiązania łagodniejsze: wyciszoną muzykę, mniej komunikatów z głośników, dodatkowe krzesła przy kasach, pomoc przy pakowaniu. Kosztują sklep niewiele, a dla osób słabiej słyszących lub szybciej się męczących różnica jest duża.
Warto pamiętać, że wyłączność godzin, czyli zakaz wchodzenia dla innych klientów, w zwykłym handlu detalicznym praktycznie się nie zdarza. Sklep nie może łatwo odmówić obsługi komuś z powodu wieku, więc nawet jeśli coś jest „dla seniorów”, to najczęściej na zasadzie zachęty, a nie zakazu dla reszty.
Jak sprawdzić, czy dany sklep coś takiego oferuje
Najprostszy sposób to informacja na drzwiach lub przy wejściu. Jeśli sklep prowadzi taką akcję, zwykle wiesza kartkę z godzinami. Drugie miejsce to strona internetowa lub profil sklepu w mediach społecznościowych, szczególnie w przypadku mniejszych sieci lokalnych.
Trzecia opcja jest najpewniejsza: zapytać kierownika zmiany albo na infolinii. Odpowiedź „nie mamy takich godzin” to normalna sytuacja, a pracownik często dorzuca wtedy informację, o której porze jest najspokojniej.
Nie warto polegać na grupach osiedlowych i plotkach. Godziny z takich źródeł bywają przestarzałe, bo po pandemii wiele sklepów wycofało dawne ustalenia, a wieść o tym nie zawsze dociera do klientów.
Przy pierwszym kontakcie dobrze zapytać konkretnie: czy są godziny dla seniorów, od której do której i w jakie dni. Ogólne pytanie często kończy się ogólną odpowiedzią.
Pierwszeństwo, zniżki i inne udogodnienia
Do godzin dla seniorów często dokłada się dwa inne tematy, które z nimi nie mają formalnie nic wspólnego: kolejki i rabaty.
Kasy pierwszeństwa lub oznaczone miejsca dla osób starszych, kobiet w ciąży czy rodziców z małymi dziećmi to zwyczaj, nie obowiązek. Sklepy je stosują, bo to dobrze wygląda i ułatwia życie, ale odmowa przepuszczenia kogoś w kolejce nie jest wykroczeniem. Zwykle wystarczy poprosić, a większość klientów bez problemu ustępuje.
Z rabatami jest podobnie. Zniżki dla seniorów oferują pojedyncze sklepy i sieci, często jako stały „dzień seniora” w tygodniu albo po okazaniu odpowiedniej karty. Dużo zależy też od gminy, bo część miast prowadzi własne programy seniorskie z listą partnerów.
- zniżki zwykle obejmują wybrane produkty lub kategorie, nie cały koszyk,
- wymagany bywa dowód osobisty albo karta seniora,
- próg wieku różni się między ofertami, najczęściej jest to 60 lub 65 lat.
Przed zakupami opłaca się sprawdzić regulamin takiej promocji. Zdarza się, że rabat nie łączy się z innymi ofertami, a wtedy bywa mniej korzystny niż zwykła przecena.
Jak wygląda to w innych krajach
W niektórych krajach, na przykład w Wielkiej Brytanii czy Irlandii, duże sieci wprowadzały w pandemii godziny dla starszych klientów i części z nich nie wycofano w pełni. Zwykle zostawały jako „spokojniejsze godziny” w określone dni, bez wyłączności.
Warto o tym wiedzieć choćby przy podróżach, bo format bywa inny niż w Polsce. Zdarza się godzina tuż po otwarciu, ale też pora bliżej wieczora. Nie ma jednego europejskiego standardu, każda sieć ustala swój własny, często tylko dla wybranych sklepów.
Kiedy zrobić zakupy, jeśli zależy na spokoju
Brak oficjalnych godzin nie oznacza, że wszystkie pory dnia są tak samo męczące. Najspokojniej zwykle jest tuż po otwarciu sklepu i w środku dnia w tygodniu, między południem a wczesnym popołudniem. Największy tłok pojawia się po godzinie 16:00, a w piątki i przed świętami potrafi trwać do zamknięcia.
Rano jest jeszcze jeden plus: świeże pieczywo i warzywa są już wyłożone, a kolejki do kas krótkie. Z kolei ostatnia godzina przed zamknięciem bywa kiepskim wyborem, bo część towarów jest wyprzedana, a personel zajęty sprzątaniem i uzupełnianiem.
Dla osób, które z różnych powodów nie chcą lub nie mogą chodzić do sklepu w ciągu dnia, zostają jeszcze dwie drogi: zakupy z dostawą do domu i pomoc lokalnych instytucji. Wiele gmin i ośrodków pomocy społecznej prowadzi własne formy wsparcia dla starszych mieszkańców, w tym zakupy realizowane przez wolontariuszy lub pracowników. Zakres i warunki są różne, więc najlepiej zapytać w urzędzie gminy.
Dobrym kompromisem jest zakupowa „stała pora”. Kto regularnie chodzi o tej samej godzinie, szybko poznaje personel, wie, kiedy są dostawy, i łatwiej mu poprosić o pomoc przy pakowaniu czy wniesieniu cięższych rzeczy.
Ostatecznie godziny dla seniorów są dziś dodatkiem, a nie prawem. Jeśli w pobliskim sklepie takie działają, warto z nich korzystać. Jeśli nie, to prośba o drobne ułatwienie, zadana wprost, zwykle skutkuje szybciej niż szukanie przepisu, który już nie obowiązuje.
