Strona bierna w angielskim uchodzi za trudną, głównie dlatego, że w podręcznikach bywa tłumaczona mało konkretnie. Tymczasem da się ją opanować, traktując jak prosty schemat, który wystarczy kilka razy przećwiczyć krok po kroku. W praktyce potrzebne są dwie umiejętności: rozpoznanie, kiedy opłaca się użyć strony biernej i szybkie ułożenie poprawnej formy czasownika. Poniżej znajduje się zestaw prostych ćwiczeń z jasnym algorytmem, tak aby dało się samodzielnie dojść od teorii do płynnego użycia. Wszystko oparte na typowych zdaniach, jakie pojawiają się w zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych.
Strona bierna w angielskim – sedno w jednym zdaniu
Strona bierna w angielskim to zawsze ten sam szkielet: odpowiednia forma czasownika „to be” + III forma czasownika głównego (past participle). Różnice między czasami to wyłącznie zmiany w formie „to be”. Reszta konstrukcji pozostaje stabilna.
Dla porządku warto zapamiętać podstawowy wzór na przykładzie czasu Present Simple:
aktywne: Somebody cleans the room every day.
bierne: The room is cleaned every day.
Podmiot (the room) staje się tym, na czym wykonywana jest czynność. W wielu wypadkach sprawca (somebody) znika, bo po prostu nie jest ważny.
W większości zdań w ćwiczeniach szkolnych i egzaminacyjnych wyrażenie z „by” (by somebody) można spokojnie pominąć. Ułatwia to budowanie strony biernej i skraca zdanie.
Algorytm budowania zdania w stronie biernej
Dobry nawyk to traktowanie strony biernej jak procedury. Zamiast zgadywać, wystarczy przejść przez stały zestaw kroków. Najlepiej od razu ćwiczyć na prostych przykładach.
- Znajdź czasownik główny w zdaniu czynnym.
The chef cooks the soup. - Sprawdź czas – tu: Present Simple (forma podstawowa z -s w 3. os.).
- Wybierz nowe „początkowe” słowo – zazwyczaj to, na czym jest wykonywana czynność (the soup).
- Dobierz odpowiednią formę „to be” do nowego podmiotu i czasu.
The soup is … (Present Simple, 3. os. l.poj.). - Utwórz III formę czasownika (past participle).
cook → cooked, write → written, make → made. - Złóż zdanie i zdecyduj, czy podawać sprawcę.
The soup is cooked (by the chef).
Ten sam wzór działa w innych czasach. Zmienia się wyłącznie forma „to be”:
was / were dla Past Simple,
will be dla Future Simple,
is being / was being dla Continuous,
has been / have been dla Present Perfect itd.
Warto ćwiczyć ten algorytm na głos: najpierw powiedzieć zdanie czynne, potem po kolei kolejne kroki. Po kilku seriach tworzenie zdań biernych zaczyna być automatyczne.
Ćwiczenia podstawowe: zamiana strony czynnej na bierną
Present Simple i Past Simple – fundament
Na początek najlepiej oprzeć ćwiczenia na dwóch czasach: Present Simple i Past Simple. To one najczęściej pojawiają się w zadaniach typu „przekształć zdanie na stronę bierną”. Warto zacząć od zdań twierdzących, dopiero później dorzucać przeczenia i pytania.
Przykładowy mini-zestaw do przećwiczenia (najlepiej zapisać ręcznie, a potem samodzielnie sprawdzić):
1. They build houses.
2. The mechanic repairs cars.
3. Somebody stole my phone.
4. People speak English all over the world.
5. They opened the shop in 2010.
Przy każdym zdaniu należy wykonać w głowie (lub na marginesie) tę samą sekwencję: jaki to czas, jaka forma „to be”, jaka III forma czasownika. Na przykład:
They build houses. → Present Simple → houses are built.
Somebody stole my phone. → Past Simple → my phone was stolen.
Dobrym nawykiem jest dopisanie obok formy strony czynnej trzech elementów: czasu, formy „to be”, III formy. Tworzy się wtedy mała „ściąga”, do której można wracać w kolejnych zdaniach.
Przeczenia i pytania w stronie biernej
Kiedy twierdzenia są już w miarę pewne, warto od razu dorzucić przeczenia i pytania. Wiele osób myli się tutaj, bo próbuje „na siłę” tłumaczyć z polskiego. Bezpieczniejsza metoda to opieranie się na konstrukcji be + not + III forma dla przeczeń oraz na prostym przestawieniu „to be” w pytaniach.
Przykład z przeczeniem:
They don’t sell this model anymore. → This model is not sold anymore.
Przykład z pytaniem:
Do they make these shoes in Italy? → Are these shoes made in Italy?
Technicznie to dokładnie te same operacje co przy zwykłym zdaniu w Present Simple: w pytaniu „is/are” idzie na początek, a „not” w przeczeniu pojawia się po „is/are/was/were”. Ćwicząc, warto w jednym zestawie zdań mieć co najmniej po dwa przykłady twierdzeń, przeczeń i pytań – wtedy struktura naprawdę się utrwala.
Strona bierna w różnych czasach – jak to ogarnąć jednym schematem
Czasy proste (Simple) – najszybsze do opanowania
W czasach prostych strona bierna jest najbardziej „przyjazna”, bo w środku stoi tylko jedna forma „to be”. W praktyce wystarczy zapamiętać trzy wzory:
Present Simple Passive: am / is / are + III forma
Books are printed here.
The letter is sent every week.
Past Simple Passive: was / were + III forma
The car was repaired yesterday.
The tickets were sold out.
Future Simple Passive: will be + III forma
The report will be finished tomorrow.
The results will be announced soon.
Ćwicząc, najlepiej wziąć po 3–4 zdania w stronie czynnej na każdy czas i przerobić je na bierną, zapisując obok, w jakim czasie jest każde zdanie. Warto też dodać jedno zadanie „mieszane”, gdzie zdania w różnych czasach są wymieszane – to dobry test, czy faktycznie rozpoznawany jest czas, a nie tylko mechanicznie podmieniany schemat.
Czasy ciągłe i perfect – kiedy naprawdę są potrzebne
Strona bierna w czasach ciągłych i perfect pojawia się głównie w tekstach i zadaniach na wyższym poziomie, ale warto ją przynajmniej rozumieć. Tu przydaje się zasada: forma „to be” rośnie, ale III forma zostaje na końcu.
Present Continuous Passive: am / is / are + being + III forma
They are painting the walls. → The walls are being painted.
Past Continuous Passive: was / were + being + III forma
They were repairing the road. → The road was being repaired.
Present Perfect Passive: has / have been + III forma
They have already delivered the package. → The package has already been delivered.
W ćwiczeniach warto na początku ograniczyć się do po jednym przykładzie dla każdego czasu. Przy pierwszym kontakcie z tymi formami często pojawia się „podwójne” been (has been being…), które w praktyce prawie nie występuje i nie ma sensu go forsować na poziomie szkolnych ćwiczeń. Lepiej skupić się na formach faktycznie używanych w zadaniach.
Jeśli zdanie w stronie czynnej ma już dużo słów (okoliczniki czasu, miejsca, długie dopełnienia), często wygodniej zostawić je w stronie czynnej, zamiast na siłę przerabiać na bierną. W prawdziwym języku strona bierna służy do uproszczenia, nie komplikowania tekstu.
Typowe błędy w ćwiczeniach ze stroną bierną i jak je przećwiczyć
Mylone formy „to be” i III forma czasownika
Najczęstszy błąd to mieszanie roli „to be” i III formy. Widać to np. w zdaniach typu: The room cleaned yesterday (z pominiętym „was”) albo The car was repair (zostawiona forma podstawowa zamiast III). Skuteczny sposób na pozbycie się tego problemu to osobne, krótkie ćwiczenia tylko na same formy czasowników.
Dobrze działa prosta praktyka: najpierw lista 10–15 czasowników nieregularnych (write, make, take, see, give, etc.), osobno ćwiczone w trzech formach, a dopiero potem użycie ich w stronie biernej. Wtedy w zdaniu zostaje tylko decyzja „jaka forma to be?”, bo III forma jest już „pod ręką” w głowie.
Dobrym nawykiem jest też głośne „przeczytanie” sobie w głowie konstrukcji: was repaired, was broken, was seen. Ucho szybko zaczyna wychwytywać, co brzmi poprawnie, a co „kula”.
Polski szyk vs. angielski szyk zdania
Drugi klasyczny problem to mechaniczne tłumaczenie z polskiego, szczególnie w zdaniach z okolicznikami czasu i miejsca. W polskim: „Ten film został nakręcony w 1997 roku w USA”. W angielskim: This film was made in 1997 in the USA. Elementy „w 1997 roku” i „w USA” mogą występować w różnej kolejności i w praktyce oba warianty będą akceptowalne, ale istotna jest stabilna pozycja czasownika: was made zostaje przy podmiocie.
W ćwiczeniach warto założyć prostą zasadę: najpierw „szkielet” (podmiot + be + III forma), potem cała reszta. Czyli najpierw: The bridge was built…, dopiero potem: in 2005, over the river, by a famous architect, itd. Pisząc, dobrze jest najpierw zanotować krótką wersję zdania, a dopiero później dopisać dodatki.
Mini-trening: krótka seria, którą można powtarzać codziennie
Najlepsze efekty daje krótka, ale regularna seria ćwiczeń. Nie musi być rozbudowana – ważniejsza jest powtarzalność schematu. Dobrym rozwiązaniem jest codzienne przejście przez ten sam „blok” z nowymi zdaniami.
Proponowany blok wygląda następująco:
- 3 zdania w Present Simple (czynne → bierne),
- 3 zdania w Past Simple,
- 2 zdania w Future Simple,
- 2 zdania z mieszanką czasów (np. Present Perfect, Present Continuous),
- 2 zdania z przeczeniami i 2 pytania w stronie biernej.
Całość można przećwiczyć w 10–15 minut. Dobrym zwyczajem jest zapisywanie sobie tylko odpowiedzi (strony biernej), a następnie sprawdzanie z kluczem albo z podręcznikiem. Po tygodniu takiej pracy schemat „be + III forma” staje się naturalny i przestaje wymagać świadomego liczenia kroków.
Strona bierna w angielskim, podana w formie prostego algorytmu i systematycznie ćwiczona na krótkich, powtarzalnych zestawach, przestaje być „egzaminowym postrachem”, a staje się zwykłym, przewidywalnym narzędziem. W pracy z uczniami najlepiej sprawdza się łączenie teorii ograniczonej do minimum z dużą liczbą krótkich przekształceń – dokładnie takich, jak przedstawione powyżej.